CHẠY THẬN LÀ GÌ - KHI NÀO CHẠY THÂN - KHÂU CHUẨN BỊ - HỆ THỐNG RO
19-06-2024

1. Chạy thận nhân tạo là gì?

2. Khi nào cần chạy thận nhân tạo?

3. Cần chuẩn bị gì trước khi chạy thận nhân tạo?

• 4- Chạy thận nhân tạo diễn ra trong bao lâu?

  Người bệnh sẽ cần chạy thận nhân tạo 3 lần một tuần. Thời gian mỗi lần điều trị là từ 3 – 4 giờ. Đối với trường hợp thận ngưng làm việc, việc lọc thận là vĩnh viễn.

• Những điều cần lưu ý khi chạy thận nhân tạo để tăng hiệu quả điều trị

  Người bệnh cần chú ý đến việc bảo vệ đường mạch máu trên cánh tay. Bên cạnh việc kiểm tra đường vào mỗi ngày, cần lưu ý những các vấn đề như: (4)

• Kiểm tra lưu lượng máu: Người bệnh cần kiểm tra lưu lượng máu nhiều lần trong ngày bằng cách cảm nhận sự rung động (tương tự việc sờ vào cạnh tủ lạnh). Nếu không cảm thấy điều này hoặc có sự thay đổi, cần gọi liên lạc ngay với bác sĩ.
• Tránh mặc những kiểu quần áo bó sát hay đeo trang sức trên cánh tay có đường  mạch máu chạy thận.
• Không mang bất kỳ vật gì nặng hay làm bất kỳ điều gì gây áp lực cho tay có đường mạch máu chạy thận.
• Không nằm gối đầu lên cánh tay có đường mạch máu chạy thận .
• Không cho bất kỳ ai lấy máu bên cánh tay có đường mạch máu chạy thận.
• Chỉ nên ấn nhẹ vào vị trí tiếp cận sau khi rút kim ra. Do quá nhiều áp lực có thể làm ngưng dòng chảy của máu qua đường vào.
• Nếu bị chảy máu đột ngột sau khi lọc máu, bạn nên dùng khăn sạch hoặc băng gạc ấn nhẹ vào vị trí kim tiêm. Nếu máu không ngừng chảy trong 30 phút, người bệnh cần gọi ngay cho bác sĩ.
• Nếu bị nhiễm trùng máu, người bệnh có thể sử dụng kháng sinh theo chỉ định từ bác sĩ.
• Nếu xuất hiện cục máu đông trong mạch máu chạy thận, người bệnh cần tới bệnh viện để điều trị.

• 5- Hướng dẫn chăm sóc các dụng cụ chạy thận nhân tạo

  Người bệnh cần chăm sóc các dụng cụ như lỗ rò, mảnh ghép, ống thông theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo chúng hoạt động tốt trong quá trình chạy thận. Người bệnh nên chăm sóc như sau:

  1. Lỗ rò hoặc mảnh ghép

• Rửa bằng xà phòng diệt khuẩn mỗi ngày và trước khi lọc máu.
• Không gãi da hoặc lấy vảy.
• Kiểm tra mẩn đỏ, cảm giác nóng quá mức hoặc bắt đầu nổi mụn trên bất kỳ vùng da nào bạn tiếp cận.
• Nhờ bác sĩ xoay kim khi bạn điều trị lọc máu.

• 2. Ống thông

• Giữ băng vệ sinh sạch sẽ và khô ráo.
• Đảm bảo khu vực tiếp cận được làm sạch và cần được bác sĩ thay băng sau mỗi buổi lọc máu.
• Nên trữ một bộ dụng cụ thay băng khẩn cấp ở nhà, phòng trường hợp bạn cần thay băng giữa các lần điều trị.
• Không bao giờ mở ống thông ra ngoài không khí.
•  

• 6- Nên làm gì giữa các đợt chạy thận nhân tạo?

  Bác sĩ Tạ Phương Dung cho biết, ngoài các biến chứng kể trên thì người bệnh cũng dễ gặp phải các tác dụng phụ do quá trình chạy thận nhân tạo gây ra và cần vài tháng mới có thể thích nghi được. Để hạn chế các tác dụng phụ trong quá trình chạy thận, người bệnh cần uống thuốc đủ liều theo chỉ định và nên tuân theo một kế hoạch ăn uống nghiêm ngặt, theo sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.

  Theo đó, ngoài vấn đề cân bằng lượng nước bổ sung vào cơ thể (nước uống, canh, nước phở, hủ tíu… và nước thải như nước tiểu, mồ hôi), những thực phẩm người chạy thận cần hạn chế trong quá trình điều trị bao gồm:

  Natri (muối)

  Nạp thực phẩm và đồ uống chứa nhiều natri sẽ gây hại cho thận và khiến cho quá trình lọc máu khó khăn hơn. Các thực phẩm chứa nhiều natri thường có trong các thực phẩm hàng ngày bao gồm:

  Đồ ăn chế biến sẵn: Các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội, gà muối, thịt muối, gà rán, thịt nướng…
  Các loại mắm: Rất nhiều loại mắm mặn thường được dùng trong các bữa ăn hàng ngày của người Việt như nước mắm, mắm tôm, mắm cá, mắm ruốc, mắm tép…
  Các món kho: Cá kho, thịt kho, tôm rang, gà kho…
  Đố uống: Chocolate nóng chứa tới 161mg natri, khoảng 7% lượng muối ăn theo khuyến nghị. Hoặc các loại nước giải khát bù muối khoáng cũng chứa lượng natri lớn.

  Thức ăn nhiều phốt pho

  Nếu nồng độ phốt pho trong máu tăng sẽ gây ra rối loạn chuyển hóa canxi làm hại xương và thận. Theo đó, người bệnh cần tránh ăn các thực phẩm chứa nhiều phốt pho như:

• Da, ruột (lòng) gia súc và gia cầm, cá
• Sữa và các sản phẩm từ sữa
• Lòng đỏ trứng
• Các loại hạt và quả hạch
• Hoa quả sấy khô
• Các loại đậu
• Các loại hạt nguyên cám
• Khoai tây chiên, nướng
• Tỏi
• Các loại đồ uống có ga

• Thức ăn giàu sắt

  Bệnh suy thận thường kèm theo thiếu máu, do đó bổ sung các thực phẩm giàu chất sắt sẽ giúp tăng hồng cầu máu và cải thiện tình trạng mệt mỏi.

  Các thực phẩm giàu sắt tốt cho người bệnh thận chẳng hạn như:

• Kiều mạch
• Hạt mắc ca
• Ức gà bỏ da

• Bên cạnh đó, người bệnh nên thêm protein vào chế độ ăn uống vì chạy thận nhân tạo thường loại bỏ protein nên có thể khiến cơ thể bị thiếu hụt chất này; Chọn thực phẩm có lượng kali phù hợp; Uống vitamin dành cho người bị suy thận; Thêm calo lành mạnh vào chế độ ăn uống để lấy lại cảm giác ngon miệng. “Việc ăn đúng loại thực phẩm có thể giúp người bệnh cảm thấy tốt hơn khi chạy thận nhân tạo. Người bệnh nên nhờ bác sĩ chuyên khoa tư vấn dinh dưỡng và chế độ ăn hợp lý với bệnh trạng để hỗ trợ tốt cho quá trình điều trị”.

• 7- HỆ THỐNG LỌC NƯỚC RO CHẠY THẬN NHÂN TẠO: QUY TRÌNH LẮP ĐẶT, CẤU TẠO 

• Mỗi lần chạy thận nhân tạo, người bệnh suy thận cần dùng khoảng 120 lít nước để lọc máu. Nếu nguồn nước chạy thận không đủ tinh khiết, người bệnh có thể gặp nhiều biến chứng nguy hiểm. Trong bài viết này, hãy tìm hiểu vì sao hệ thống lọc nước R.O chạy thận nhân tạo có thể cung cấp nguồn nước siêu tinh khiết. 

• Nước R.O trong chạy thận nhân tạo là gì?

  Nước R.O (reverse osmosis) là nước đã được lọc bằng phương pháp thẩm thấu ngược, giúp loại bỏ tạp chất ra khỏi nước ở cấp độ phân tử. Thẩm thấu ngược là phương pháp bơm áp suất đẩy nước qua màng lọc R.O từ nơi có nồng độ chất tan cao sang nơi có nồng độ chất tan thấp. Màng lọc sẽ loại bỏ tạp chất, vi khuẩn trong nước, tạo ra nước tinh khiết. (1)(2)

  Nước R.O thường được dùng cho những nhu cầu đặc biệt như sản xuất công nghiệp, thực phẩm, chăm sóc sức khỏe – y tế (đặc biệt cần thiết trong chạy thận nhân tạo).

  Thận của người bình thường tiếp nhận và đào thải khoảng 2 lít nước/ngày. Trong khi đó, người chạy thận nhân tạo phải tiếp nhận khoảng 120 lít nước mỗi lần lọc máu. Nếu nguồn nước không tinh khiết, người bệnh có thể gặp nguy hiểm do tạp chất, độc tố hay vi khuẩn trong nước gây ra. Thế nên, hệ thống lọc nước R.O trong chạy thận nhân tạo có tiêu chuẩn rất cao về độ sạch đầu ra của nước.

• Tầm quan trọng của nước R.O trong chạy thận nhân tạo

  Người bình thường uống khoảng 2 lít nước mỗi ngày và 14 lít nước mỗi tuần, thận sẽ thải các chất độc trong cơ thể qua lượng nước này. Khi uống nước, chất độc được hấp phụ qua dạ dày, không tiếp xúc trực tiếp với máu, giúp giảm nguy cơ nhiễm tạp chất, vi khuẩn do nguồn nước.

  Ở người mắc suy thận, việc lọc máu, thải độc phải dựa vào máy chạy thận nhân tạo. Lượng nước người chạy thận tiếp xúc mỗi tuần có thể lên đến 360 lít (lọc 3 lần mỗi tuần). Nếu nước không được lọc sạch, các chất ô nhiễm sẽ tiếp xúc trực tiếp với máu. Một số chất trong nước có thể gây ra nguy hiểm cho người chạy thận như:

• Nhôm: bệnh xương bất động, nhuyễn xương, thiếu máu, rối loạn chức năng thần kinh.
• Sắt: nhiễm hemosiderin do lắng đọng sắt trong cơ thể, có thể gây xuất huyết nội tạng.
• Calcium (canxi): tăng huyết áp, buồn nôn, sốt, rối loạn khoáng hóa xương, yếu cơ, viêm tụy.

• Không chỉ vi khuẩn và nội độc tố gây tử vong, nhiễm độc nhôm, chì, microcystins… cũng có thể gây nguy hiểm cho sự sống.

  Có thể thấy, nguồn nước không sạch có thể gây ra rất nhiều bệnh cho người chạy thận, nhất là khi thận của người bệnh đã mất khả năng đào thải chất độc. Thế nên, nước R.O bắt buộc được dùng trong chạy thận nhân tạo để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

• Hệ thống lọc nước R.O chạy thận nhân tạo là gì?

  Hệ thống lọc nước R.O chạy thận nhân tạo có nhiệm vụ lọc nước từ nguồn cấp, để loại bỏ tạp chất trong nước. Hệ thống lọc nước R.O chạy thận nhân tạo phải có tiêu chuẩn lọc cao (thường theo tiêu chuẩn AAMI), năng suất lọc lớn nên chi phí lắp đặt rất đắt đỏ.

  Hệ thống lọc nước còn phải được thiết kế để phù hợp với nguồn nước cung cấp, cụ thể:

• Nước bề mặt: có thể chứa nhiều vi sinh vật, vi khuẩn, chất thải công nghiệp, nước thải sinh hoạt.
• Nước ngầm: chứa ít chất hữu cơ, chất thải, nhưng lại có hàm lượng cao các chất vô cơ như sắt, calcium, sulfate…

• Cấu tạo của hệ thống lọc nước R.O trong chạy thận nhân tạo

  Cấu tạo của hệ thống lọc nước R.O chạy thận nhân tạo khá phức tạp, nhiều thành phần. Cấu tạo của hệ thống lọc tiêu chuẩn thường sẽ có các bộ phận sau:

• Nguồn cấp nước.
• Van 1 chiều chống trào ngược.
• Van điều chỉnh nhiệt.
• Bơm áp lực.
• Phin lọc cặn đa tầng.
• Cột than hoạt tính.
• Cột làm mềm nước.
• Hệ thống thẩm thấu ngược (R.O)
• Cột trao đổi ion.
• Hệ thống cấp nước R.O cho máy chạy thận nhân tạo.

• Phần tiếp sau đây sẽ giải thích chức năng cụ thể của từng bộ phận trong hệ thống lọc nước R.O chạy thận nhân tạo.

• Quy trình vận hành của hệ thống lọc nước R.O chạy thận

  Quy trình vận hành của hệ thống lọc nước R.O chạy thận nhân tạo gồm 6 bước:

• Bước 1: Khởi động hệ thống lọc R.O.
• Bước 2: Quan sát chỉ số của đồng hồ áp lực màng R.O (bình thường ở 12 atm), chỉ số TDS (chỉ số chất rắn hòa tan trong nước, <200 ppm khi ở trạng thái bình thường).
• Bước 3: Kiểm tra bình muối của cột làm mềm. Luôn giữ muối ở mức 2/3 bình trở lên.
• Bước 4: Vào cuối ngày, kiểm tra cột làm mềm và độ cứng của nước, dưới <40 ppm ở trạng thái bình thường.

• Tiêu chuẩn nước R.O chạy thận nhân tạo tại Việt Nam

  Dưới đây là bảng tiêu chuẩn nước R.O dùng trong chạy thận nhân tạo của AAMI (Association for the Advancement of Medical Instrumentation -Hiệp hội vì sự tiến bộ của thiết bị y tế). Tiêu chuẩn AAMI cũng là tiêu chuẩn đánh giá nước R.O được dùng để tham chiếu phổ biến nhất ở Việt Nam hiện nay: