XÉT NGHIỆM KÝ SINH TRÙNG
23-11-2024

1. Xét nghiệm ký sinh trùng là gì?

Ký sinh trùng ở người là những sinh vật sống ký sinh trên cơ thể người. Trong quá trình ký sinh, ký sinh trùng sẽ gây nhiều tác hại đối với cơ thể như chiếm chất dinh dưỡng làm cơ thể thiếu chất, suy dinh dưỡng. Một số ký sinh trùng như giun đũa, giun sán có thể gây viêm, loét, chèn ép, tạo nhân sỏi,.. tại vị trí ký sinh. Các ký sinh trùng như giun xoắn, giun móc, giun chỉ,... có thể gây nhiễm độc, rối loạn chức năng nhiều cơ quan trong cơ thể. Nếu không được phát hiện sớm, những tổn thương ký sinh trùng gây cho cơ thể càng nặng nề.

Xét nghiệm ký sinh trùng gồm nhiều phương pháp khác nhau nhằm phát hiện sự có mặt của các loại ký sinh trùng ký sinh trên cơ thể, từ đó tìm ra cách loại bỏ chúng. Khi thăm khám, tùy theo triệu chứng lâm sàng, diễn biến bệnh, tính chất dịch tễ của địa phương mà người bệnh đang sinh sống, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp xét nghiệm tìm ký sinh trùng phù hợp cho từng bệnh nhân.

Ký sinh trùng giun sán ở người

2. Các loại xét nghiệm ký sinh trùng

2.1 Xét nghiệm phân để tìm ký sinh trùng
Xét nghiệm phân là xét nghiệm đặc hiệu, được thực hiện thường quy để tìm ký sinh trùng đường ruột. Mẫu bệnh phẩm phân sau khi được xử lý sẽ được quan sát dưới kính hiển vi để tìm trứng, ấu trùng, bào nang, thể hoạt động của ký sinh trùng,...

2.2 Xét nghiệm máu để tìm ký sinh trùng
Xét nghiệm miễn dịch học: ký sinh trùng sau khi xâm nhập sẽ kích thích cơ thể sản xuất ra các kháng thể đặc hiệu. Các xét nghiệm miễn dịch học được sử dụng để tìm kháng thể hoặc kháng nguyên của ký sinh trùng sinh ra khi cơ thể bị nhiễm ký sinh trùng. Xét nghiệm miễn dịch học trong xét nghiệm ký sinh trùng gồm nhiều kỹ thuật như: điện di, kết tủa, ngưng kết, miễn dịch huỳnh quang, miễn dịch men, miễn dịch phóng xạ,... Xét nghiệm miễn dịch học được sử dụng trong các trường hợp như: giai đoạn mới nhiễm, ký sinh trùng còn non, mật độ ký sinh trùng trong cơ thể thấp, ký sinh trùng ở dạng ấu trùng,...

Xét nghiệm tìm ký sinh trùng thông qua máu

Phết máu ngoại vi làm tiêu bản: khi nghi ngờ người bệnh mắc các loại ký sinh trùng trong máu, bác sĩ có thể chỉ định làm kỹ thuật phết máu lên tiêu bản, tiêu bản sau đó được nhuộm bằng các kỹ thuật thích hợp và soi dưới kính hiển vi tìm ký sinh trùng.
Xét nghiệm tế bào máu ngoại vi: có một số ký sinh trùng khi xâm nhập cơ thể sẽ gây các biến đổi đặc trưng trong công thức máu. Như khi nhiễm sán lá gan lớn, bạch cầu ái toan thường tăng hơn 5% tổng số bạch cầu (bình thường bạch cầu ái toan chỉ chiếm 1-3%), có trường hợp có thể tăng đến 80%. Kết quả xét nghiệm tế bào máu ngoại vi là một yếu tố để phối hợp chẩn đoán.

2.3 Xét nghiệm mẫu da, tóc, móng
Bác sĩ có thể chỉ định lấy mẫu bệnh phẩm tại vị trí nghi ngờ nhiễm ký sinh trùng như lấy mẫu bệnh phẩm tại da, tóc, móng,... Các mẫu bệnh phẩm được lấy theo các kỹ thuật phù hợp. Mẫu bệnh phẩm sau khi lấy có thể nhỏ 1-2 giọt hóa chất và soi tươi dưới kính hiển vi hoặc xử lý bằng KOH, nhuộm để soi tìm ký sinh trùng,...

Xét nghiệm móng tay tìm ký sinh trùng

3. Phương pháp chẩn đoán hình ảnh tìm ký sinh trùng

Trong trường hợp các phương pháp xét nghiệm thông thường không phát hiện ra mầm bệnh hoặc kết quả xét nghiệm còn nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân thực hiện các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, nội soi. Phương pháp này thường được sử dụng để tìm ký sinh trùng ký sinh trong nội tạng.

Ngoài ra, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác như: chụp X-quang, chụp cộng hưởng từ, quét tia X trên máy tính (CAT),... cũng được sử dụng để tìm ký sinh trùng khi nghi ngờ chúng gây tổn thương các cơ quan trong cơ thể như tim, phổi, não, ruột, cơ,...

4. Xét nghiệm ký sinh trùng được chỉ định khi nào?

Xét nghiệm ký sinh trùng được chỉ định để tầm soát nhiễm ký sinh trùng trong cộng đồng và dùng trong chẩn đoán nhiễm ký sinh trùng khi xuất hiện các dấu hiệu, triệu chứng sau:

- Hệ miễn dịch suy giảm, cơ thể mệt mỏi, suy giảm trí nhớ, thể trạng suy kiệt do khó tổng hợp vitamin, chất béo, chất đạm.

- Bệnh nhân bị dị ứng, nổi các mụn đỏ.

- Ký sinh trùng gây giảm chức năng tiêu hóa, dẫn đến tình trạng chán ăn, đầy hơi, chướng bụng. 

- Đau khớp, đau cơ, nghiến răng là các dấu hiệu đi kèm khi nhiễm ký sinh trùng.

- Thiếu máu, cơ thể xanh xao, hoa mắt chóng mặt, do các loại ký sinh trùng ở ruột gây chảy máu, mất máu thường xuyên. 

- Ngủ không đủ, tỉnh dậy giữa đêm, bồn chồn lo lắng lo hoạt động đào thải chất độc của gan. 

- Ngứa vùng hậu môn.